sa sa sa


Məsumə Hüseyn qızı Məmmədova 1951-ci ildə anadan olmuşdur. 

1973-cü ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (Bakı Dövlət Universiteti) mexanika-riyaziyyat fakültəsini bitirmişdir. 

1973-1977-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neft-Kimya Prosesləri İnstitutunun «Neft-kimya proseslərinin avtomatlaşdırılması və modelləşdirilməsi» şöbəsində kiçik elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır. 

1977-1980 illərdə Ukrayna Elmlər Akademiyasının Kibernetika İnstitutunun məqsədli aspiranturasında oxumuşdur (Kiyev şəhəri). 1983-cü ildə SSRİ EA Ümumittifaq Elmi-Texniki İnformasiya İnstitutunda 05.25.01 ”İnformasiya sistemləri və prosesləri” ixtisası üzrə ''Terminoloji lüğətlərin analizi əsasında informasiya-axtarış tezaurusuna leksikanın avtomatlaşdırılmış seçilib daxil edilməsi'' mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə etmiş (Moskva şəhəri) və texnika elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 
1981-1987-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Dilçilik İnstitutunda ''Tətbiqi dilçilik'' şöbəsində elmi işçi vəzifəsində çalışmış, süni intellektin əsas istiqamətlərindən biri olan təbii dillərin avtomatik emalı problemlərini tədqiq etmişdir.

1987-ci ildən Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Avtomatlaşdırılmış İdarəetmə Sistemləri Şöbəsinə (1997-ci ildən İnformasiya-Kommunikasiya Elmi Mərkəzi, 2002-ci ildən isə İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu adlanır) köçürülmüş və mühəndis, qrup rəhbəri vəzifələrində işləmişdir. 1993-cü ildən indiyə kimi burada şöbə müdiri vəzifəsində çalışır.

Süni intellekt texnologiyaları çərçivəsində paylanmış strukturlu zəif quruluşlu və çətin formalizə olunan predmet sahələri üçün fazi biliklərə əsaslanan müxtəlif təyinatlı intellektual sistemlərin layihələndirilməsi, model və sintez metodlarının işlənib hazırlanması, təbii dildə mətnlərin avtomatlaşdırılmış emalı, maşın tərcüməsi sistemində Azərbaycan dilinin formal modellərinin qurulması və linqvistik prosessorun yaradılması üçün ekspert biliklərinə söykənən məntiqi üsulların işlənməsi, sosial-iqtisadi problemlərin həllinə intellektual texnologiyaların tətbiqi sahəsində bir sıra nəzəri və praktiki nəticələr əldə etmişdir. Alınmış nəticələr müxtəlif illərdə AMEA-nın Fizika-Riyaziyyət və Texnika Elmləri Bölməsi tərəfindən mühüm nəticələr kimi qəbul edilmişdir. 

1996-cı ildə baş elmi işci elmi adı almışdır. 

1999-cu ildə Bakı Dövlət Universitetində 05.13.14 “Xüsusi təyinatlı sistemlər, məlumatların işlənməsi və idarə edilməsi” ixtisası üzrə «Qeyri-səlis relyasion strukturlu biliklərin emalı texnologiyasının əsasları və onun bəzi tətbiqləri» mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir, texnika elmləri doktorudur. 

1999-2001-ci illərdə Türkiyənin Çanaqqala şəhərində Onsəkkiz Mart Universitetində süni intellekt, neyron şəbəkələri, avtomatlar nəzəriyyəsi və formal qrammatikalar fənlərindən mühazirələr oxumuşdur. 

2001-2013-cü illərdə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin Əmək və Sosial Problemlər üzrə Elmi-Tədqiqat və Tədris Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışmışdır. 

2010-cu ildə professor elmi adı almışdır. 

Süni intellektin  nəzəri problemlərinin tədqiqi və inkişafı, insan tərəfindən mühakimə yürütmə və biliklərin idarə olunması modellərinin sintezi, intellektual idarəetmə və qeyri-müəyyənlik şəraitində çoxkriterialı qərarların qəbulunu dəstəkləyən model və metodlar, çətin formalizə olunan multidissiplinar problemlərin (təbii dil, sosioinformasiya texnologiyaları, e-tibb və s.) həlli üçün qeyri-səlis surətlərin tanınması,  qiymətləndirmə, seçim, ranqlaşdırılma, təsnifatlandırma, proqnozlaşdırma model və metodları onun peşakar fəaliyyətinin istiqamətləridir.

  • Minimal leksik tərkibli və məqbul axtarış nəticəsini təmin edən informasiya-axtarış tezaurusun formalaşdırılması üçün yeni konseptual yanaşma və optimallaşma metodu işlənilmişdir.
  • Azərbaycan dilinin terminoloji verilənlər bankının arxitekturası işlənmiş, istifadəçi və informasiya sistemləri üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi təyinatlı izahli, terminoloji, avtomatik lüğətlərin, informasiya-axtarış tezauruslarının tərtibi, təhlili və korreksiyası modelləri və metodları təklif edilmişdir.
  • Azərbaycan dilli mətnlərin avtomatik emalı və redaktəsi üçün müxtəlif dil səviyyələrində (morfoloji, sintaktik, semantik)biliklər bazası, məntiqi çıxarış üsulları və ekspert sisteminin sintezi texnologiyası işlənmişdir.
  • Qeyri-səlis relyasion strukturlu biliklərin emalı texnologiyasının nəzəri, metodoji və tətbiqi əsasları işlənmiş, paylanmış mühitdə biliklər bazasının  təşkilinin arxitektur prinsipləri təklif edilmiş, fraqmentlər üzrə paylanmış qeyri-səlis relyasion strukturlu biliklər bazası əsasında qərarların qəbul edilməsi metodları işlənilmişdir.
  • Lokal və paylanmış mühitdə adaptiv biliklər bazasının sintezi əsasında təşkilat-idarəetmə sistemlərində fərdi və kollektiv qərarların qəbul edilməsi metodları təklif edilmiş, elmi-təşkilati fəaliyyətdə qərarların qəbulunu dəstəkləyən AZEREKS ekspert sistemi işlənilmiş və bu sistemə müəlliflik şəhadətnaməsi alınmışdır.
  • Qeyri-səlis relyasion strukturlu biliklər bazasının sintezi əsasında texnoloji proseslərin intellektual  idarə olunması modeli işlənilmiş, idarəetmə qaydalarının modifikasiyasına və onların sonrakı təshihinə imkan verən biliklər bazasının adaptasiyası metodları  təklif edilmişdir.
  • Pilotaj texnikasının intellektual idarə olunması üçün uçuş informasiyasının emalı texnologiyası işlənilmış, dinamik biliklər bazasının sintezi prinsipləri, pilotaj fiqurlarının tanınması və uçuş tapşırığının icra keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi üçün metod və alqoritmlər təklif edilmişdir.
  • Əhalinin demoqrafik indikatorlarının proqnozu metodu təklif edilmiş və intellektual demoqrafik proqnoz sistemi işlənmişdir.
  • Müxtəlif sosial qruplar üzrə əhalinin gəlirlərinin qiymətləndirilməsi metodları təklif edilmiş, əmək bazarının çoxfaktorlu təhlili və perspektiv inkişaf meyllərinin proqnozu metodu işlənilmişdir.
  • İnformasiya texnologiyaları seqmentində insan resurslarının  intellektual  idarə olunmasının  elmi-metodoloji əsasları işlənmiş, tələb və təklifi xarakterizə edən funksional komponentlər və indikatorlar sistemi müəyyənləşdirilmiş, İT-mütəxəssislərə tələb və təklif vektorlarının qarşılıqlı əlaqəsini və resurs axınlarının hərəkəti mənbələrini əks etdirən intellektual idarəetmə sisteminin transaksiya modeli işlənilmişdir.
  • İnsan resurslarının intellektual idarə olunmasında çoxmeyarlı qərarların qəbulunun dəstəklənməsi üçün qeyri-səlis çoxssenarili yanaşma təklif edilmiş və hər bir ssenariyə uygun həll metodu işlənilmişdir.
  • İT-mütəxəssislər əmək bazarında tələb və təklif arasında mikro və makro idarəetmə səviyyələrində uyğunsuzluq dərəcəsinin qiymətləndirilməsi üçün qeyri-səlis situasiya analizi, obrazların tanınması, qeyri-səlis uyğunsuzluq şkalasına əsaslanan metod və alqoritmlər işlənilmişdir.
  • Tələb və təklif arasında uyğunsuzluq dərəcəsinə görə İT-mütəxəssislər bazarında vəziyyətlərin qeyri-səlis təsnifatı aparılmış, hər bir vəziyyət sinfi üçün disbalans dərəcəsinin azaldılmasına dair idarəedici ekspert qərarları generasiya olunmuş və biliklərinin produksiya modelləri əsasında biliklər bazası formalaşdırılmışdır.
  • Elektron tibbin formalaşmasının aktual istiqamətləri, elmi-nəzəri, tətbiqi və multidissiplinar problemləri araşdırılmış, bu sahədə mövcud dünya praktikası və Azərbaycandakı vəziyyət müqayisəli təhlil olunmuş, ölkəmizdə e-tibbin inkişafının elmi-innovativ dəstəklənməsi üzrə tövsiyələr işlənmişdir.

271 elmi əsərin, o cümlədən 8 monoqrafiyanın müəllifidir. Bunlardan 143-ü xaricdə çap olunmuş, 124-ü müxtəlif elmi bazalarda  indeksləşən nəşrlərə daxildir.

Doqquz  fəlsəfə doktoru hazırlamışdır. Hazırda dörd doktorant və dissertanta rəhbərlik edir.

Prezident İlham Əliyevin 3 noyabr 2015-ci il  tarixli  Sərəncamı ilə Azərbaycan elminin inkişafındakı xidmətlərinə görə “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fəxri Diplomu” ilə təltif edilmişdir.

Prezident İlham Əliyevin 14 dekabr 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə  Azərbaycanda informasiya texnologiyalarının inkişafındakı xidmətlərinə görə “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilmişdir.

2005-ci ildə AMEA-nın Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.

2017-ci ildə “İnformatika” ixtisası üzrə AMEA-nın müxbir üzvü seçilmişdir.

 

Elmi əsərləri haqqında məlumat

Xidməti tel.: (994 12) 5399739
Elektron poçtu: depart15@iit.science.az  
26 İyun - Azərbaycan Respublİkası Sİlahlı Qüvvələrİ Günüdür
Xİdmətlər
İŞ FƏALİYYƏTİNİZƏ BİZİMLƏ BAŞLAYIN!
Ətraflı
BİZİM YARADICI VƏ ÖZÜNƏMƏXSUS İDEYALARIMIZA ETİBAR EDİN!
Ətraflı
ƏLVERİŞLİ QİYMƏTLƏRƏ KEYFiYYƏTLİ VƏ RƏNGARƏNG NƏŞRİYYAT İŞLƏRİ!
Ətraflı
İT BİLİKLƏRİNİZİ İNKİŞAF ETDİRƏRƏK KARYERANIZI DƏYİŞİN!
Ətraflı
ZƏNGİN E-KİTABXANA XİDMƏTLƏRİ!
Ətraflı
ELMİ JURNALLAR